Nói đúng ngữ pháp mà sai văn hoá vẫn gây khó xử, và trong giao tiếp với người Trung thì phần văn hoá nặng hơn nhiều thứ tiếng khác vì nó gắn với khái niệm thể diện và với thứ bậc trong quan hệ.
- Khái niệm thể diện chi phối rất nhiều cách nói và cách từ chối
- Người Trung ít nói không thẳng, họ dùng cách nói vòng
- Quan hệ cá nhân thường đi trước công việc
- Nói đúng ngữ pháp mà sai văn hoá vẫn gây khó xử
Những điều nên tránh
Nên tránh chỉ trích hoặc phản đối thẳng trước mặt nhiều người, vì điều đó làm người kia mất thể diện và hậu quả kéo dài. Tránh từ chối thẳng thừng, hãy dùng cách nói vòng như để tôi xem lại. Và tránh các chủ đề chính trị nhạy cảm với người mới quen. Nhóm này quan trọng vì chúng không phải lỗi ngôn ngữ nên không ai sửa cho bạn, và người ta chỉ giữ ấn tượng chứ không nói ra.
Chủ đề trò chuyện an toàn
Chủ đề an toàn gồm ẩm thực, quê quán, gia đình, du lịch, và công việc ở mức chung. Ẩm thực đặc biệt tốt vì người Trung tự hào về sự đa dạng vùng miền và luôn sẵn lòng nói về nó. Hỏi về quê quán cũng là cách bắt chuyện rất tự nhiên. Biết chủ đề nào an toàn giúp bạn chủ động bắt chuyện thay vì chỉ trả lời, và chủ động là thứ tạo ra quan hệ chứ không phải sự chính xác của câu chữ.
Điều người nước ngoài hay hiểu nhầm
Người nước ngoài hay hiểu nhầm ba điều. Một là coi câu để tôi xem lại là lời hứa, trong khi nó thường là cách từ chối lịch sự. Hai là thấy người Trung nói to nên tưởng đang giận, trong khi âm lượng lớn là bình thường. Ba là ngại khi được mời ăn nhiều lần, trong khi mời nhiều lần là phép lịch sự. Hiểu được cơ chế đằng sau giúp bạn phản ứng đúng thay vì áp khung văn hoá của mình vào rồi thấy khó chịu.
Sai lầm thường gặp
- Từ chối thẳng lời mời hoặc đề nghị — nên dùng cách nói vòng để cả hai giữ được thể diện
- Góp ý hoặc sửa lỗi người khác trước mặt đồng nghiệp của họ — làm mất thể diện và hậu quả kéo dài
- Cho rằng nói đúng ngữ pháp là đủ để giao tiếp tốt
Câu hỏi thường gặp
Thể diện quan trọng tới mức nào trong làm ăn?
Rất quan trọng, và nó ảnh hưởng tới cả cách đàm phán. Một đề nghị bị từ chối thẳng trước mặt nhiều người có thể làm hỏng quan hệ dù nội dung đề nghị hợp lý. Cách làm đúng là trao đổi riêng trước rồi mới đưa ra công khai.
Bữa ăn trong làm ăn quan trọng thế nào?
Đó là một phần của quá trình chứ không phải hoạt động phụ. Nhiều thoả thuận được định hình trên bàn ăn trước khi vào phòng họp, nên từ chối lời mời ăn có thể bị hiểu là bạn không muốn xây quan hệ.
Người bản xứ có khắt khe với lỗi văn hoá không?
Với người nước ngoài thì thường rộng lượng và họ hiểu bạn không cố ý. Nhưng ấn tượng vẫn hình thành, và vì không ai nói ra nên bạn không có cơ hội sửa nếu không tự tìm hiểu.
Học văn hoá giao tiếp bằng cách nào?
Quan sát nhiều hơn đọc. Chú ý cách người bản xứ nói với nhau trong các bối cảnh khác nhau, và nếu có bạn thân người bản xứ thì hỏi thẳng là cách nhanh nhất.