Có một hiện tượng quen thuộc ở người ôn HSK: điểm phần ngữ pháp rất cao mà khi nói vẫn ngập ngừng và dùng đi dùng lại vài cấu trúc. Đây không phải mâu thuẫn mà là hệ quả tự nhiên của việc hai thứ đo hai khả năng khác nhau.
- Đề thi kiểm nhận biết, giao tiếp đòi tạo ra
- Đề HSK có cả cấu trúc hiếm để phân loại thí sinh
- Đời sống dùng đi dùng lại một nhóm nhỏ cấu trúc thông dụng
- Người bản xứ nói bằng ít cấu trúc hơn bạn tưởng
Hai bộ ngữ pháp khác nhau
Bộ ngữ pháp cho thi gồm cả những cấu trúc mà người Trung ít dùng trong đời thường, vì đề cần độ khó để phân loại. Bộ ngữ pháp cho nói thì hẹp hơn nhiều nhưng đòi mức tự động hoá cao: bạn phải bật ra được chứ không phải nhận ra được. Sự khác nhau này không phải chuyện đúng sai mà là chuyện tần suất: bài thi kiểm cả những cấu trúc hiếm để phân loại thí sinh, còn đời sống chỉ dùng nhóm thông dụng.
Cấu trúc thật sự cần khi nói
Nhóm cấu trúc thật sự cần khi nói tiếng Trung khá ngắn: khung câu cơ bản với trạng ngữ đúng chỗ, các bổ ngữ kết quả và khả năng thông dụng, vài cặp từ nối, câu so sánh, và cách hỏi. Nắm chắc nhóm này là nói được gần như mọi thứ trong đời sống. Nắm chắc nhóm này rồi thì bạn nói được gần như mọi thứ trong đời sống, dù bảng điểm ngữ pháp của bạn còn nhiều ô trống.
Phân bổ thời gian thế nào
Nếu mục tiêu là chứng chỉ thì dành phần lớn thời gian cho dạng đề và cấu trúc hay ra. Nếu mục tiêu là giao tiếp thì dành phần lớn thời gian cho việc dùng lặp lại nhóm thông dụng. Nếu cả hai thì tách riêng: ôn đề vào một buổi và luyện nói vào buổi khác. Cách phân bổ này phụ thuộc vào mục tiêu của bạn, và điều quan trọng là chọn có ý thức thay vì mặc định theo giáo trình.
Sai lầm thường gặp
- Học cấu trúc văn viết trang trọng tới mức nói thành thạo — chúng chỉ cần nhận ra, còn nói thì người Trung cũng không dùng
- Học cấu trúc hiếm vì thấy trong đề thi mà bỏ qua cấu trúc dùng hằng ngày
- Nghĩ rằng điểm thi cao thì tự nhiên nói được
Câu hỏi thường gặp
HSK có kiểm tra ngữ pháp riêng không?
Không có phần riêng như một số kỳ thi khác, ngữ pháp được kiểm gián tiếp qua phần đọc và phần viết. Nhưng dạng câu sắp xếp trong phần viết thì kiểm trực tiếp trật tự từ, và đó là dạng đáng luyện riêng.
Người Trung nói có dùng đúng ngữ pháp sách không?
Trong văn nói họ lược nhiều thứ mà sách coi là bắt buộc, giống mọi ngôn ngữ. Nhưng người học nên đi từ dạng chuẩn trước, vì hiểu dạng chuẩn rồi mới nhận ra được các dạng rút gọn khi nghe.
Điểm HSK cao mà nói kém thì sao?
Rất phổ biến vì HSK và HSKK là hai kỳ thi riêng, và nhiều người chỉ thi HSK. Ôn đọc viết nhiều tháng mà không luyện nói thì miệng chưa từng quen phát ra thanh điệu đúng.
Có nên bỏ hẳn cấu trúc văn viết trang trọng không?
Không nếu định thi HSK cấp cao vì chúng có trong đề đọc. Nhưng chỉ cần nhận ra, không cần dùng thành thạo, vì trong hội thoại thì người Trung cũng không dùng.