Người Việt vào phần này rất thuận vì tiếng Việt cũng không chia động từ. Nhưng có một điểm khác quan trọng: tiếng Trung dùng một hệ trợ từ chỉ trạng thái mà tiếng Việt không có tương ứng chặt chẽ, và người học hay dùng chúng như dấu hiệu quá khứ, vốn là hiểu sai.
- Không chia động từ, thời gian diễn đạt bằng từ chỉ thời gian
- Có hệ trợ từ chỉ trạng thái, không phải dấu hiệu quá khứ
- Người Việt hay dùng trợ từ này thay cho thì quá khứ, và đó là sai
- Người Việt hay bỏ qua phần này vì tiếng Việt không bắt buộc
Hệ thống hoạt động thế nào
Thời gian trong tiếng Trung do các từ chỉ thời gian gánh: hôm qua, năm ngoái, sắp tới. Bên cạnh đó có các trợ từ đánh dấu trạng thái của hành động: hành động đã hoàn tất, hành động đang tiếp diễn, kinh nghiệm đã từng trải qua. Ba trợ từ này nói về trạng thái chứ không nói về thời điểm. Hiểu nguyên tắc chung giúp khỏi phải nhớ từng trường hợp, vì phần lớn đều theo quy luật và chỉ một nhóm nhỏ là ngoại lệ.
Vì sao người Việt hay bỏ sót
Người Việt bỏ sót phần này theo hai hướng ngược nhau. Một là quên hẳn trợ từ vì tiếng Việt không bắt buộc, khiến câu thiếu thông tin về trạng thái. Hai là dùng trợ từ hoàn tất ở mọi câu quá khứ, trong khi nó đánh dấu sự hoàn tất chứ không đánh dấu thời điểm. Tiếng Việt diễn đạt thời gian bằng từ riêng và có thể lược đi khi ngữ cảnh đã rõ, nên người Việt không có phản xạ đánh dấu thời gian trong chính động từ.
Cách luyện
Cách luyện là kể lại một ngày của bạn bằng tiếng Trung mỗi tối, chú ý phân biệt câu nào cần trợ từ hoàn tất và câu nào chỉ cần từ chỉ thời gian. Kể chuyện buộc bạn chọn ở mỗi câu, và đó là bài tập duy nhất tạo được phản xạ. Kể chuyện là bài tập tốt nhất cho phần này vì nó buộc bạn chọn ở mỗi câu, và làm đủ nhiều lần thì việc chọn thành tự động.
Sai lầm thường gặp
- Dùng trợ từ hoàn tất như dấu hiệu quá khứ — nó đánh dấu hành động xong, không đánh dấu thời điểm
- Học bảng chia rồi tưởng là xong — biết bảng và chọn kịp khi nói là hai chuyện khác nhau
- Chỉ dùng một dạng cho mọi tình huống để cho an toàn
Câu hỏi thường gặp
Vì sao dùng trợ từ hoàn tất cho câu tương lai được?
Vì nó nói về sự hoàn tất chứ không về thời gian. Câu kiểu ngày mai ăn xong cơm thì đi vẫn dùng trợ từ đó, dù toàn bộ sự việc nằm ở tương lai. Hiểu điểm này là gỡ được phần lớn nhầm lẫn về nhóm trợ từ.
Không chia thì thì có dễ hơn thật không?
Dễ hơn nhiều so với các thứ tiếng châu Âu, và người Việt gần như không phải học lại gì ở phần khung. Cái phải học là hệ trợ từ trạng thái, và nó tinh tế hơn bảng chia thì ở chỗ nó phụ thuộc vào cách bạn nhìn nhận hành động chứ không vào thời điểm.
Học phần này mất bao lâu?
Hiểu quy tắc mất vài buổi, dùng đúng khi nói mất vài tháng. Khoảng cách giữa hai mốc là bình thường và nó rút ngắn bằng lượng nói chứ không bằng lượng học thêm.
Có nên học hết mọi trường hợp cùng lúc không?
Không. Học dạng thông dụng nhất trước và dùng nó cho tới khi thành phản xạ, rồi mới thêm dạng tiếp theo. Học cả bảng cùng lúc thường dẫn tới việc không dùng được dạng nào cho ra hồn.