Nguồn nghe tiếng Trung rất phong phú, và chính sự phong phú đó là cái bẫy: người học hay nhảy vào phim truyền hình hoặc nhạc ngay từ đầu, hai loại nguồn khó nhất, rồi kết luận nhầm rằng mình không có khả năng nghe.
- Thứ tự nên đi: giáo trình có audio · hội thoại chậm · tin tức · phim
- Nguồn đúng tầm là nguồn bạn hiểu được khoảng bảy tám phần
- Nhạc là nguồn tệ nhất để luyện nghe vì giai điệu che mất thanh điệu
- Tin tức tiếng Trung phát âm rất chuẩn, hợp cho giai đoạn trung cấp
Nguồn theo từng giai đoạn
Giai đoạn đầu dùng audio của giáo trình vì tốc độ chậm và nội dung khớp với vốn từ. Giai đoạn hai chuyển sang hội thoại đời sống có bản chữ. Giai đoạn ba là tin tức, vốn phát âm rất chuẩn và có cấu trúc rõ. Phim truyền hình để sau cùng vì nhiều tiếng lóng và tốc độ nhanh. Đi đúng thứ tự này giúp mỗi buổi nghe đều có kết quả, thay vì nhảy vào nguồn quá khó rồi kết luận nhầm rằng mình không có khả năng nghe.
Vì sao phim và nhạc không hợp lúc mới học
Phim khó vì tốc độ nhanh, nhiều tiếng lóng, và diễn viên nói chồng lên nhau. Nhạc còn khó hơn và thực ra gần như vô dụng cho việc luyện nghe tiếng Trung, vì giai điệu áp lên trên và làm mờ hoàn toàn thanh điệu, tức là xoá mất đúng thứ bạn cần luyện. Điều này khiến nhiều người học nản oan: họ chọn đúng thứ mình thích nhưng sai giai đoạn, rồi nghĩ rằng vấn đề nằm ở khả năng của mình.
Cách biết một nguồn có đúng tầm không
Phép thử: nghe một phút không nhìn phụ đề. Nếu bạn nắm được ý chính và chỉ mất vài từ thì đó là nguồn đúng tầm. Nếu mất quá nửa thì quá khó, còn nếu hiểu gần như trọn vẹn mà không phải cố thì nên chuyển sang nguồn khó hơn. Phép thử này đơn giản mà đáng tin, và nó cũng cho biết khi nào nên chuyển sang nguồn khó hơn thay vì ở mãi vùng an toàn.
Sai lầm thường gặp
- Học tiếng Trung qua bài hát — giai điệu che mất thanh điệu, tức là xoá đúng thứ cần luyện
- Chọn nguồn theo sở thích mà không xét trình độ — thích mà không hiểu thì vẫn không học được gì
- Ở mãi một nguồn quá dễ vì nghe thấy thoải mái
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhạc không giúp luyện nghe tiếng Trung?
Vì khi hát thì cao độ đi theo giai điệu chứ không theo thanh điệu của từ. Người Trung nghe hiểu lời bài hát chủ yếu nhờ ngữ cảnh và vì họ đã biết từ. Với người học thì nghe nhạc không rèn được khả năng phân biệt thanh.
Tin tức có quá khó cho người trung cấp không?
Từ vựng trang trọng hơn nhưng phát âm lại chuẩn nhất và cấu trúc câu rõ ràng, nên nhiều người thấy tin tức dễ nghe hơn phim dù từ khó hơn. Bắt đầu bằng các bản tin ngắn dành cho người học là bước chuyển hợp lý.
Dùng phụ đề có được không?
Phụ đề bằng chính thứ tiếng đang học thì rất tốt, phụ đề tiếng Việt thì gần như vô ích cho việc nghe. Khi mắt bận đọc tiếng Việt thì tai gần như nghỉ, và bạn kết thúc buổi xem mà không luyện được gì.
Khi nào nên chuyển sang nguồn khó hơn?
Khi bạn hiểu được chín phần trở lên mà không phải cố. Ở lại vùng quá thoải mái thì dễ chịu nhưng không còn tạo ra tiến bộ nào nữa.