Có ba cách luyện nghe cho kết quả thật, và với tiếng Trung thì cách thứ nhất quan trọng hơn hẳn: nghe kèm bản chữ. Lý do là chữ Hán cho bạn thấy chính xác từ nào tai mình đã rơi mất, thứ mà nghe suông không bao giờ cho biết.
- Ba cách: nghe kèm bản chữ · nghe lặp · nhại theo
- Với tiếng Trung, bản chữ nên có cả chữ Hán lẫn pinyin
- Nhại theo giúp luyện thanh cùng lúc với luyện tai
- Nghe một đoạn nhiều lần hơn hẳn nghe nhiều đoạn một lần
Nghe kèm bản chữ
Cách làm: nghe một lần không nhìn gì, ghi lại những gì nghe được. Nghe lần hai rồi bổ sung. Sau đó mở bản chữ có cả chữ Hán và pinyin ra đối chiếu, khoanh những chỗ mình rơi mất. Cuối cùng nghe lại lần nữa trong lúc nhìn bản chữ để nối âm với chữ. Đây là bước quan trọng nhất và cũng là bước người học hay bỏ, vì nó cho phép bạn thấy chính xác chỗ tai mình rơi mất thay vì chỉ biết chung chung là không hiểu.
Nghe lặp một đoạn
Nghe lặp nghĩa là lấy một đoạn ngắn khoảng một phút rồi nghe đi nghe lại trong nhiều ngày, thay vì mỗi ngày một đoạn mới. Với tiếng Trung thì cách này đặc biệt hiệu quả vì nó cho tai nhiều lần gặp lại cùng một tổ hợp thanh, và chính sự lặp lại xây được phản xạ nhận ra. Cách này ngược với bản năng vì bạn thấy chán khi nghe lại, nhưng chính sự lặp lại mới xây được phản xạ nhận ra âm, còn nghe đoạn mới liên tục chỉ tạo cảm giác đã học nhiều.
Nhại theo
Nhại theo là nghe một câu rồi lặp lại ngay, cố bám sát cả nhịp lẫn thanh. Với tiếng Trung thì bài tập này rèn hai thứ cùng lúc: tai phải nhận ra thanh và miệng phải tái tạo được thanh đó, và hai kỹ năng này củng cố lẫn nhau. Bài tập này khó chịu lúc đầu nhưng nó rèn cùng lúc cả tai lẫn miệng, và nó cũng buộc bạn chú ý tới những chi tiết mà nghe suông sẽ bỏ qua.
Sai lầm thường gặp
- Nghe kèm bản chữ nhưng nhìn chữ ngay từ lần đầu — mất hết tác dụng vì tai không phải làm việc
- Nghe đoạn mới mỗi ngày cho đỡ chán — cảm giác học nhiều nhưng không xây được phản xạ nào
- Xem bản chữ trước khi nghe, làm mất hoàn toàn tác dụng của bài tập
Câu hỏi thường gặp
Bản chữ nên có pinyin hay chỉ chữ Hán?
Có cả hai là tốt nhất ở giai đoạn đầu, vì pinyin cho biết thanh còn chữ Hán cho biết từ. Từ mức trung cấp thì nên che pinyin đi để buộc mình nhận ra từ qua chữ và qua âm chứ không qua phiên âm.
Nhại theo có cần nói to không?
Cần, vì phần lớn tác dụng nằm ở chỗ miệng phải tái tạo thanh. Nhại thầm trong đầu thì bạn bỏ qua đúng phần khó, và cũng không phát hiện được chỗ mình không phát ra được thanh đúng.
Mỗi ngày nên nghe bao lâu?
Mười lăm tới hai mươi phút có chú ý hiệu quả hơn hai tiếng bật làm nền. Nghe là kỹ năng đòi sự tập trung, nên chất lượng chú ý quan trọng hơn tổng thời lượng nhiều.
Nên nghe rồi mới đọc bản chữ hay ngược lại?
Nghe trước, luôn luôn. Đọc trước thì bạn đã biết nội dung nên tai không phải làm việc, và bài tập mất hết tác dụng dù bạn vẫn thấy mình hiểu.