Người học tiếng Trung thường đọc được cả trang báo mà nghe một câu thoại thì mờ mịt. Khoảng cách này rộng bất thường và có ba nguyên nhân rất cụ thể, mỗi nguyên nhân đòi một cách chữa khác nhau.
- Chữ Hán mang nghĩa nên đọc hiểu chạy trước rất xa
- Nghe thì phải phân biệt thanh điệu trong tích tắc
- Tiếng Trung có rất nhiều từ đồng âm, chỉ khác thanh
- Nghe kém không phải do tai mà do chưa xây đủ phản xạ
Ba lý do khiến nghe khó
Lý do thứ nhất là chữ Hán mang nghĩa nên khi đọc bạn hiểu ngay cả khi không biết đọc thế nào, còn khi nghe thì không có chỗ dựa đó. Lý do thứ hai là thanh điệu phải nhận ra tức thì. Lý do thứ ba là số lượng từ đồng âm rất lớn, nên nghe sai thanh là hiểu sang từ khác hoàn toàn. Ba lý do này tách bạch nhau và cần ba cách chữa khác nhau, nên xác định đúng mình đang vướng cái nào là bước đầu tiên.
Chẩn đoán mình đang vướng gì
Cách chẩn đoán: lấy một đoạn hội thoại ngắn có bản chữ, nghe một lần rồi ghi lại những gì nghe được. Sau đó so với bản chữ. Nếu bạn viết đúng từ mà sai thanh thì vướng ở nhóm hai, nếu bạn không nhận ra từ mình vốn biết thì vướng ở nhóm một, còn nếu bạn hiểu từng từ mà không nắm ý thì vướng tốc độ. Bài kiểm này mất mười phút nhưng nó cho biết nên dồn thời gian vào đâu, thay vì cứ nghe thêm mà không rõ mình đang cải thiện cái gì.
Vì sao nghe tiến chậm hơn đọc
Nghe tiến chậm hơn đọc vì đọc cho bạn thời gian và cho phép quay lại, còn nghe thì thông tin trôi qua một lần. Với tiếng Trung thì chênh lệch còn lớn hơn vì chữ Hán cho bạn nghĩa miễn phí khi đọc, một trợ giúp hoàn toàn biến mất khi nghe. Hiểu điều này giúp bỏ được cảm giác mình dốt, và chuyển sự chú ý sang thứ thật sự tạo tiến bộ là lượng nghe đều đặn.
Sai lầm thường gặp
- Học từ mới chỉ qua chữ Hán mà không nghe — bạn có nghĩa nhưng không có âm, nên nghe không nhận ra
- Nghe cả ngày làm nền trong lúc làm việc khác — tai quen với âm thanh nhưng không xây được gì
- Đổ lỗi cho tai mình kém thay vì cho lượng nghe còn ít
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đọc báo được mà nghe hội thoại không hiểu?
Vì chữ Hán mang nghĩa nên khi đọc bạn hiểu ngay cả từ mình chưa từng nghe bao giờ. Khi nghe thì phải nhận ra âm và thanh, hai thứ bạn chưa từng luyện nếu chỉ học qua chữ. Đây là chênh lệch đặc thù của tiếng Trung.
Từ đồng âm nhiều có làm nghe khó hẳn không?
Có, nhưng ngữ cảnh gánh phần lớn. Điều quan trọng là nghe theo cụm và theo câu chứ đừng cố bắt từng từ rời, vì chính ngữ cảnh mới là thứ phân biệt các từ đồng âm với nhau.
Nghe bao lâu thì thấy tiến bộ?
Thường vài tuần nghe đều mỗi ngày mới thấy đổi khác, và tiến bộ đến theo bậc chứ không đều. Có giai đoạn tưởng giậm chân rồi đột nhiên thấy dễ hẳn, nên đừng đánh giá sau vài ngày.
Nghe thụ động có tác dụng gì không?
Rất ít nếu bạn không chú ý vào nội dung. Bật làm nền trong lúc làm việc khác giúp quen với nhạc điệu chung nhưng không xây được khả năng hiểu, vì hiểu đòi sự chú ý chứ không đòi thời lượng.