Ngữ pháp tiếng Trung nhẹ hơn phần lớn thứ tiếng châu Âu: không chia động từ, không số nhiều, không giống, không cách. Nhưng nhẹ không có nghĩa là không có gì để học, và ba nhóm dưới đây là chỗ người Việt vấp lâu nhất.
- Không chia động từ, không giống, không số nhiều — gánh nặng nhẹ
- Ba nhóm khó: trật tự từ, bổ ngữ, lượng từ
- Người Việt hay chủ quan vì hai thứ tiếng có nhiều điểm giống
- Học nhóm xuất hiện trong mọi câu trước, nhóm dùng thỉnh thoảng sau
Thứ tiếng Việt đã chuẩn bị sẵn
Tiếng Việt chuẩn bị khá tốt cho tiếng Trung. Cả hai đều không chia động từ, đều dùng từ riêng để chỉ thời gian, đều có từ chỉ loại, và trật tự cơ bản chủ ngữ động từ tân ngữ giống nhau. Người Việt viết được câu đơn tiếng Trung sớm hơn người phương Tây khá nhiều. Nhận ra phần mình được miễn giúp khỏi tốn công học lại thứ vốn đã đúng, và cũng giúp thấy rõ phần công sức nên dồn vào đâu.
Ba nhóm khó thật
Nhóm thứ nhất là trật tự các thành phần phụ: trạng ngữ thời gian và nơi chốn đứng trước động từ chứ không sau như tiếng Việt. Nhóm thứ hai là hệ bổ ngữ, thứ tiếng Việt không có tương ứng chặt chẽ. Nhóm thứ ba là lượng từ, nơi hai ngôn ngữ cùng có nhưng phân chia khác nhau. Ba nhóm này có điểm chung: tiếng Việt không có gì tương ứng nên không có chỗ dựa để suy, phải xây từ đầu qua việc dùng nhiều chứ không qua việc hiểu quy tắc.
Học theo thứ tự nào
Học trật tự từ trước vì nó ảnh hưởng tới mọi câu bạn nói. Rồi lượng từ vì chúng xuất hiện mỗi khi có số lượng. Bổ ngữ để sau nhưng phải bắt đầu trước khi lên trình trung cấp, vì nếu né tránh mãi thì bạn sẽ mắc kẹt ở việc chỉ nói được câu đơn giản. Thứ tự này ưu tiên thứ chặn bạn nói được câu đầu tiên, thay vì thứ nghe có vẻ nền tảng nhưng chỉ dùng tới ở giai đoạn sau.
Sai lầm thường gặp
- Chủ quan vì thấy tiếng Trung giống tiếng Việt — giống ở khung cơ bản nhưng khác ở đúng chỗ hay dùng
- Học hết bảng quy tắc rồi mới tập nói — quy tắc chỉ thành phản xạ qua việc dùng, không qua việc thuộc
- Dịch cấu trúc từ tiếng Việt sang rồi ghép từ vào
Câu hỏi thường gặp
Ngữ pháp tiếng Trung có thật sự dễ không?
Dễ hơn tiếng Đức hay tiếng Nga rất nhiều vì không có biến hình. Nhưng độ khó chuyển sang chữ viết và thanh điệu, nên tổng công sức không nhẹ hơn bao nhiêu, chỉ phân bổ khác đi.
Người Việt học ngữ pháp tiếng Trung có lợi thế không?
Có ở khung câu cơ bản và ở khái niệm từ chỉ loại. Nhưng chính lợi thế đó tạo ra sự chủ quan: người học tưởng có thể suy từ tiếng Việt sang, và ở những chỗ hai ngôn ngữ khác nhau thì suy đoán luôn sai.
Nên học ngữ pháp bằng sách hay qua giao tiếp?
Cả hai, nhưng theo thứ tự: gặp cấu trúc trong câu thật trước, rồi mới tra sách để hiểu vì sao. Học sách trước thì bạn hiểu quy tắc mà không có chỗ móc nó vào, nên rất nhanh quên.
Mỗi ngày nên học bao nhiêu điểm ngữ pháp?
Một điểm và dùng nó trong vài câu tự đặt. Học ba bốn điểm một buổi thường dẫn tới việc trộn lẫn chúng, tức là tạo thêm nhầm lẫn thay vì tiến bộ.