Nhiều người học tiếng Trung thuộc làu bảng ngữ pháp mà nói vẫn sai, và điều đó không mâu thuẫn: hiểu quy tắc và dùng được quy tắc nằm ở hai chỗ khác nhau trong trí nhớ. Chỉ việc dùng lặp lại mới xây được chỗ thứ hai.
- Hiểu quy tắc và dùng được quy tắc là hai việc khác nhau
- Gặp cấu trúc trong câu thật trước rồi mới tra quy tắc
- Một điểm ngữ pháp mỗi buổi và tự đặt năm câu với nó
- Gặp cấu trúc trong câu thật trước, tra quy tắc sau
Vì sao học thuộc không đủ
Học thuộc quy tắc tạo ra kiến thức khai báo, tức là thứ bạn kể lại được. Nói được đòi kiến thức thủ tục, tức là thứ chạy tự động. Hai loại này không tự chuyển hoá cho nhau, và cầu nối duy nhất là việc dùng lặp lại trong tình huống thật. Kiến thức về quy tắc nằm ở một chỗ trong trí nhớ, còn phản xạ dùng nó nằm ở chỗ khác, và chỉ việc dùng lặp lại mới xây được chỗ thứ hai.
Trình tự học một điểm ngữ pháp
Trình tự hiệu quả là: gặp cấu trúc trong một câu thật, để ý rằng nó lạ, tra quy tắc để hiểu, tự đặt năm câu với nó, rồi cố ý dùng nó trong bài viết tuần đó. Năm bước này đảo ngược cách sách giáo khoa trình bày nhưng khớp với cách trí nhớ hoạt động. Trình tự này đảo ngược cách sách giáo khoa trình bày, nhưng nó khớp với cách trí nhớ hoạt động: có chỗ móc trước rồi mới treo kiến thức vào.
Bao nhiêu là đủ
Một điểm ngữ pháp mỗi buổi học là đủ, và nắm chắc hai chục cấu trúc thông dụng còn giá trị hơn nhận ra được một trăm cấu trúc. Với tiếng Trung thì danh sách cấu trúc cần cho giao tiếp hằng ngày ngắn hơn người ta tưởng nhiều. Với ngữ pháp thì ít mà chắc hơn nhiều so với nhiều mà lỏng, vì một cấu trúc dùng được đáng giá hơn năm cấu trúc chỉ nhận ra.
Sai lầm thường gặp
- Học ba bốn điểm ngữ pháp một buổi — chúng trộn lẫn với nhau và kết quả là không dùng được cái nào
- Đọc hết sách ngữ pháp rồi mới bắt đầu nói — kiến thức không có chỗ móc thì rơi rụng gần hết
- Học điểm ngữ pháp nâng cao khi điểm cơ bản chưa thành phản xạ
Câu hỏi thường gặp
Sách ngữ pháp tiếng Trung nên dùng thế nào?
Như từ điển chứ không như giáo trình đọc tuần tự. Gặp cấu trúc lạ thì tra phần đó, đọc, rồi quay lại nội dung thật. Đọc sách ngữ pháp từ đầu tới cuối tạo cảm giác đã học nhiều nhưng gần như không đọng lại gì.
Có nên học ngữ pháp qua đề thi không?
Có ở giai đoạn ôn thi vì đề cho biết cấu trúc nào hay ra. Nhưng đừng bắt đầu từ đó, vì đề thi kiểm cả những cấu trúc hiếm để phân loại thí sinh, và học chúng trước khi vững nhóm thông dụng là phân bổ sai.
Có cần sách ngữ pháp không?
Có, nhưng dùng như từ điển chứ không như giáo trình đọc từ đầu tới cuối. Gặp cấu trúc lạ thì tra, đọc phần đó, rồi quay lại nội dung thật.
Học ngữ pháp tiếng Trung chiếm bao nhiêu thời gian?
Ít hơn các thứ tiếng châu Âu nhiều, khoảng một phần năm là đủ. Phần lớn thời gian nên dành cho chữ Hán và thanh điệu, vì đó mới là nơi tiếng Trung đòi công sức thật.